چنان‎ چه صورت ظاهر و باطن اشخاص يكي باشد، شناختنشان مشكلي را براي فرد ايجاد نمي‎كند؛ ليكن واقعيت اين است كه برخي از مردم دروغ مي‎گويند. به علاوه، بايد توجه داشت كه منظور ما، اشخاصي نيستند كه ناخواسته دست‎خوش اوهام و اشتباه مي‎شوند و نمي‎توانند درستي را از نادرستي تشخيص دهند؛ بلكه منظور اشخاصي است كه آگاهانه و عمداً متوسل به دروغ‎‏‎گويي و ديگر فريبي مي‎شوند.

چون انسان‎ها را بر اساس اظهاراتشان مورد قضاوت قرار مي‎دهيم، به همين دليل در صورت مواجه شدن با اطلاعات نادرست، بدون ترديد قضاوت ما نيز اشتباه خواهد بود. باري، دروغ‎گويان را به انواع متفاوت تقسيم كرده‎ام كه در ذيل به آن‎ها مي‎پردازم:

دروغ‎گويان موردي و اتفاقي
ين اشخاص، جسته و گريخته به اين مسأله متوسل مي‎شوند تا بدين واسطه، از موقعيت و رويارويي نامطلوب خلاصي يابند. اين اشخاص، ذاتاً ميانه‎اي با دروغ‎گويي نداشته و از اين كه از سر اضطرار و فشار، تن به اين مسأله داده‎اند ناراحت هستند؛ چون اين دروغ‎گويان معذب و ناراحت هستند، به همين دليل ناخواسته اين مسأله را از طريق حركات بدن، ظاهر و تن صداي خويش آشكار مي‎سازند.
دروغ‎گويان موردي و اتفاقي، پيشاپيش در مورد دروغشان انديشه كرده و حتي المقدور سعي مي‎كنند كه اين مسأله را توجيه‎پذير و پذيرفتني بنمايانند؛ لذا بدين دليل است كه معمولاً نمي‎توان دروغ اين اشخاص را از طريق شخص ثالث و منابع ديگر آشكار كرد. به بيان ديگر، اين دروغ‎گويان بر اين باورند كه به سادگي دروغشان آشكار نمي‎شود؛ چه، اگر غير از اين فكر مي‎كرد، هيچ گاه متوسل به دروغ‎گويي نمي‎شد. لذا بدين دليل است كه كار كشف دروغ دشوار مي‎شود و بايد در اين راستا به نشانه‎هاي تشخيصي كلامي و رفتاري متوسل شود تا به هدفش نايل گردد.

دروغ‎گوي با سابقه
اين نوع دروغ‎گو، از كارش آگاه بود و مثل حالت پيشين احساس ناراحتي و عذاب نمي‎كند؛ چون كثرت توسل اين فرد به اين حربه كاملاً محسوس است. معمولاً اين اشخاص، در اثر تمرين و مداومت، در كارشان استاد شده‎اند. به همين دليل، پي بردن به دروغشان از طريق حركات بدن و تن صدا ممكن نيست؛ چون اين اشخاص براي تأمين منافع شخصي و پيشبرد اهداف خويش به كرات به اين شيوه‎ي نادرست متوسل مي‎‎شوند، به همين دليل آثار تنش و اضطراب در صورت ظاهرشان نمودار نيست. چون اين اشخاص پيشاپيش در اين خصوص انديشه نمي‎كنند، بدين واسطه، براي آشكار كردن دروغشان بايد از تناقضات كلامي بهره گرفت.

دروغ‎‏گويي از سر عادت
دروغ‎گويي عادت كرده، در اثر گذشت زمان و كثرت استفاده از اين ابزار، در برابرش كرخت شده و اساساً متوجه راست يا دروغ بودن اظهارات خود نمي‎شود. براي تشخيص ماهيت و شخصيت اين اشخاص چندان نمي‎توان به حركات و صورت ظاهرشان تكيه كرد، زيرا اين امر برايشان كاملاً عادي شده و شاخصه‎هايي را به دست نمي‎دهند؛ ليكن چون كثرت استفاده از اين شيوه سبب گسيختگي كنترل ذهني‎شان مي‎شود، به همين دليل مطالب متناقض راه‎گشايي را بر زبان مي‎آوردند. در اين ارتباط، كافي است كه فرد هوش و حواس خود را متوجه تناقضات كلامي و گفتاري دروغ‎گويي عادت كرده نمايد تا به سادگي دستشان را رو كند. به علاوه، در اين ارتباط مي‎توان از منابع بيروني نيز بهره‎مند شد.
نكته‎اي كه بايد آويزه‎ي گوشمان باشد اين است كه اين تيپ مردم، بسيار نادرند و به همين دليل آشكار كردن دروغشان تا حدي دشوار است. بدين واسطه، شناخت اين اشخاص براي دست‎اندركاران مسايل حقوقي و قضايي نيز بسيار دشوار است، زيرا در زندگي عادي، مردم به ندرت متوجه تناقضات و ناهم‎خواني‎هاي كلامي مي‎شوند؛ اما اين اشخاص به سادگي در دادگاه‎ها قابل تشخيص هستند، چون اظهارات و ادعاهايشان از طريق چندين منبع مورد بررسي قرار گرفته و ارزيابي مي‎شود. ما به كرات با اشخاصي از اين نوع مواجه مي‎شويم. به همين دليل، شناخت اين دروغ‏گويان براي ما ساده است.

دروغ‎گويان حرفه‎اي
تشخيص دروغ‎‏گويان حرفه‎اي از هر نوعي دشوارتر است،‌ زيرا اين اشخاص براي تحقق هدفي متوسل به اين امر مي‎شوند. به علاوه، پرت و پلاگويي دروغ‎گويان عادتي را نيز در شيوه‎ي ويژه‎ي خود نشان نمي‎دهند. اين اشخاص، پيشاپيش براي مقصود خود انديشه كرده و از هر گونه متناقض گويي خودداري مي‎كنند. به علاوه، آرامش ظاهريشان نيز هيچ گونه دستاويز و گزكي را به شنونده و بيننده نمي‎دهد.
براي اين كه دروغ اين حرفه‎اي‎ها آشكار شود، چاره‎اي جز اين نيست كه اظهاراتشان بر اساس نظرگاه‎هاي منابع بيروني مورد ارزيابي دقيق قرار گيرد. به علاوه، لازم است كه فرد،‌ پيش از هر گونه اقدامي به تصميم قاطع خود برسد.

كد مقاله: 003-026

   منبع :  مجله روان‌شناسي و جامعه